شیراز مرکز استان فارس و پایتخت فرهنگی ایران ، همواره مهد تمدن ایران زمین بوده و در قلب سرزمین کهن پارس و در نزدیکی مکانهای متعدد باستانی چون تخت جمشید ، نقش رستم ، پاسارگاد ، شهر بیشاپور و معابد و آتشکده های باستانی و مکانهای متنوع طبیعی چون آبشار مارگون ، بهشت گمشده ، دریاچه پریشان ،دریاچه بختگان و .... واقع شده و از آب و هوایی معتدل و مثال زدنی در همه فصول سال برخوردار است.در کتیبه های هخامنشی که در تخت جمشید بدست آمده نام شیراز آمده است .
 اشیاء و ظروف تاریخی و مسکوکاتی که هم اکنون در موزه متروپولیتن نیویورک موجود است ، از وجود مجد و عظمت شیراز در عهد سلوکی ها ، اشکانیان و ساسانیان گواهی می دهد.
 در کاوش هایی که در منطقه قصر ابونصر به عمل آمده است معلوم گردیده که این بنا متعلق به اواخر دوره اشکانی یا اوائل دوره ساسانی بوده و چند مهره نیز بدست آمده که نام اردشیر و شیراز در آن نوشته شده است.طبق روایات اساطیری شیراز فرزند تهمورث ، دومین پادشاه پیشدادی ، شهر شیراز را بنا نموده است .
در سال 281 ه.ق عمرولیث دومین پادشاه صفاریان مسجد جامعی در شیراز بنا کرد ودر دوره صفاریان بر رونق شیراز افزوده شد .کریمخان زند در سال 1180 ه.ق شیراز را مقر حکومت خود قرار داد و بر ترمیم خرابیها همت گماشت . محیط مساعد شیراز در ادوار گوناگون دانشمندان و سخنوران و نویسندگان بزرگی چون حافظ ، سعدی ، ملا صدرا و خواجو ، اهلی ، خاقانی و .... را پرورش داده که آثار جاویدان آنها قرنها محافل علمی و ادبی ایران و جهان را روشنی بخشیده است و نام ایران را زنده و جاوید نگه خواهد داشت .
شیراز هوایی ملایم دارد ، نه زمستانهایش چندان سخت است و نه تابستانهای طاقت فرسا دارد .استادان معمار شیرازی در خارج از شیراز حتی در هندوستان نیز آثار گرانبهایی به یادگار گذاشته اند . از جمله کتیبه های معروف تاج محل را یک فرد شیرازی نوشته و معمار تاج محل نیز یک معمار شیرازی بوده است .کاوشها و بررسیهای اخیر ثابت نموده است که شیراز از زمان شهریاران هخامنشی وجود داشته است و شاهد مجد و عظمت شاهنشاهان آن سلسله و بعد از آن بوده است.

در افسانه ها آمده است که شیراز فرزند تهمورس (از پادشاهان سلسله پیشدادیان) شهر شیراز را تأسیس کرد و نام خود را بدان بخشید. به روایتی دیگر، نام این دیار، "شهرراز" بوده که به اختصار شهر از و شیراز خوانده شده است.

در حالی که بر اساس تحقیقات "تدسکو" شیراز به معنای مرکز انگور خوب است، "ابن حوقل"، جغرافی دان مسلمان قرن چهارم هجری، علت نامگذاری شیراز شباهت این سرزمین به اندرون شیر می داند، چرا که به قول او عموما" خواربار نواحی دیگر بدانجا حمل می شد و از آنجا چیزی به جایی نمی بردند. و بالاخره بنا به نوشته کتاب "صورالاقالیم"، از جهت وجود دام های بسیار در دشت شیراز، آنجا را "شیرساز" نامیده اند.

باری، بیش از هر چیز نام زیبا و سحرانگیز شیراز که واژه ای فارسی است، بهترین گواه بر این باور است که برخلاف پندار پاره ای از جغرافی دانان مسلمان، تأسیس این شهر به قرن ها قبل از ورود اسلام به ایران باز می گردد، شیراز، هم اکنون نیز در محل تقاطع مهمترین راه های ارتباطی شمال به جنوب و شرق به غرب کشور است و این موقعیت در ادوار قبل از اسلام شاخص تر بوده، چرا که در عهد هخامنشیان، شیراز بر سر راه شوش (پایتخت هخامنشی) به تخت جمشید و پاسارگاد بوده و در عهد ساسانیان راه ارتباطی شهرهای بسیار مهمی چون بیشابور و گور با استخر، از جلگه شیراز می گذشت. در نتیجه مسلم است که چنین محل حاصلخیز و خوش آب و هوایی که در تقاطع مسیرهای مهمی که برشمرده شد، قرار داشته، هرگز خالی از آبادی و سکنه نبوده است. وجود آثار قدیمی مانند قصر ابونصر در حوالی شیراز که قدمت آن به دوره اشکانیان می رسد و نقوش برجسته برم دلک، (در چندکیلومتری شرق قصر ابونصر) که از آثار دوره ساسانی است و قلعه بزرگ بندر (فهندر، پهندر، قهندز، کهندژ) در سمت شرق تنگ سعدی و چند نقش برجسته در دهکده گویم در چهار فرسنگی شمال غرب شیراز و همچنین پیدا شدن سکه هایی در ضمن حفاری های قصر ابونصر، که بر آنها با خط پهلوی نام شیراز نقش بسته است، جملگی بر وجود شهر یا بلوکی به نام شیراز، در همین محل در دوران قبل از اسلام دلالت دارد.

علاوه بر آنچه گفته شد، کاوش های باستان شناسی در تخت جمشید، به سرپرستی کامرون در سال 1314 ه.ش، به پیدایش خشت نبشته هایی انجامید که بر روی چند فقره از آنها نام شیراز مشخص بود. بدین ترتیب می توان احتمال داد، این وادی که در عهد رونق تخت جمشید، آبادی کوچکی بیش نبوده است، بعد از انهدام پایتخت هخامنشیان، سمندروار از دل خاکستر آن دیار برپا خاسته است.

آخرین کلام این که در اشعاری از شاهنامه فردوسی، استاد حماسه سرای طوسی، به مناسبت هایی از شیراز یاد شده، مثلاً راجع به شیراز در عهد کیانیان آمده است:

دوهفته در این نیز بخشید مرد

سوم هفته آهنگ شیراز کرد

هیونان فرستاد چندی ز ری

سوی پارس، نزدیک کاوس کی

و در مورد شیراز، در روزگار اشکانیان، چنین مطالبی ذکر شده است:

چو بنشست بهرام زاشکانیان

ببخشید گنجی به ارزانیان

... ورا بود شیراز تا اصفهان

که داننده ای خواندش مرزمهان

و بالاخره اینکه در عهد پیروز و قباد ساسانی، سپهبد ایران، "سوفرای" از اهالی شهر شیراز بود

... بدان کار شایسته شه "سوفرای"

یکی پایه ور بود و پاکیزه رای

جهان دیده از شهر شیراز بود

سپهبد دل و گردن افراز بود

استخری در کتاب مسالک و ممالک که در نیمه اول قرن چهارم هجری تألیف شده است، راجع به آثار و بقایای فرهنگی قبل از اسلام، در شیراز می گوید:

شیراز قلعه ای به نام شاه موبد دارد. وی همچنین از دو آتشکده به نام های کارستان و هرمز در آن سرزمین یاد می کند.

باری در مجموع گفتار استخری که شیراز سیزده ناحیه (طسوج) دارد که در هر کدام از آنها قراء و کشتزارهایی موجود است که متصل به هم قرار گرفته اند. و نیز نظر ابن بلخی که در روزگار ملوک فرس، شیراز ناحیتی بود و حصاری چند بر زمین، می تواند روشنگر قدمت شیراز، به عنوان یک سرزمین مسکون آباد (و نه یک شهر بزرگ) باشد...